September 2005

Relevante begrippen voor kaarten en kompas

Kaartgebruik en goed omgaan met een kompas komt niet natuurlijk. Ik heb gelukkig ervaring met kaarten, kompassen, koersen en variaties en fouten door mijn zweefvliegen. Kaartlezen is iets dat ik redelijk goed kan, zowel in de lucht als op de grond, in de auto bijvoorbeeld. Ik begrijp wat ik zie op een kaart en kan dat terugvertalen naar het landschap om me heen. Andersom kan ik een landschap dat ik waarneem, zeker een specifiek landschapskenmerken, vertalen naar de kaart.
Ook een kompas is niet iets magisch voor me. Ik ken het verschil tussen het 'ware noorden', het magnetische noorden en het kaartnoorden. Ik ken variatie en deviatie. Ik begrijp de noordelijke draaiingsfout, al zal je die lopend niet veel zien optreden.

Al wandelend bestaan die zaken ook natuurlijk. Alleen heet variatie dan declinatie (en deviatie komt nagenoeg niet voor, als je fatsoenlijk oplet en je zaklamp met batterijen niet tegen je kompas houdt tijdens het uitlezen). What's in the name, denk ik dan. Als je maar begrijpt waar ze voor staan en je er goed mee omgaat. Als je niet oppast kun je immers zomaar negentig graden de verkeerde kant op gaan. Als dat je met de auto gebeurt, neem je domweg de volgende afslag op het moment dat je het ontdekt. Als dat wandelend gebeurt, kan het een D-tour van vele kilometers betekenen, op z'n best. Op z'n slechtst verdwaal je volkomen.
Inclinatie is in beide takken van sport hetzelfde. Anderzijds is dat alleen een interessant gegeven als je van plan bent de evenaar te passeren. Het is iets dat handig is om in je achterhoofd te houden, zodat je je in de Nieuwzeelandse Alpen niet afvraagt Waarom werkt mijn kompas niet? als je hem voor het eerst tevoorschijn haalt op het moment dat je hem echt nodig hebt.

Op internet vind je uiteraard meerdere sites die zich met kaarten en kompassen bezig houden. Internet is the place to be for this sort of information. Vele sites leggen uit wat declinatie is en hoe je er mee omgaat. Inclinatie krijgt ook wat aandacht, net als de meetfout of kaartfout. Een site die niet moeilijk doet en stapsgewijs beginners op weg helpt, is DoTime. Een korte, elegante cursus om wat beter kennis te maken met de werking van kaarten en kompas.

Relevante gegevens vinden om kaart en kompas goed te gebruiken

Bij de volgende genoemde sites is het in de browser toestaan van afbeeldingen en javascript nodig om ze te laten functioneren.

Als je eenmaal begrijpt, hoe je kaart-kompascombinatie werkt, kun je via NGDC de declinatie van een bepaalde plaats op een bepaalde datum laten berekenen. Als je bijvoorbeeld van plan bent om eind oktober te gaan wandelen in de Yorkshire Moors¹⁾, kun je via NGDC vaststellen dat de declinatie daar op dat moment 3 graden Westelijk is. Noteren, op de kaart schrijven die je lokaal koopt, en verstandig gebruiken.
Om de declinatie van een bepaalde plaats te kunnen laten berekenen, moet je wel eerst de coördinaten van die plaats hebben. Die kun je vrij eenvoudig vinden via Getty ToGN. Als je daar een plaatsnaam invult, krijg je de coördinaten terug. Als een bepaalde plaatsnaam niet voorkomt in de database, neem je een wat grotere plaats die er dicht bij ligt. Het gaat je er immers om de declinatie vast te stellen en op een paar kilometer afstand loopt die niet gek ver uiteen, dus in plaats van Levisham²⁾ is Pickering ook goed.
De bij Getty gevonden coördinaten vul je bij het NGDC in³⁾. Je vult de gewenste datum in en klikt op compute. Et voila, je krijgt de waarde voor de plaatselijke declinatie op de gewenste datum terug.

Yorkshire Moors

Hier in Nederland is de declinatie op dit moment vrijwel nul. Het enige waar ik hier dus rekening mee moet houden, is de kaartfout, de meetfout die als het goed is op de kaart staat vermeld. Als ik straks, eind oktober, naar mijn oom ga, die tegen de Yorkshire Moors aan woont in Levisham⁴⁾, is de declinatie daar ter plaatse op dat moment drie graden westelijk. Die drie graden declinatie, verrekend met de kaartfout die ik nog niet ken (want ik heb nog geen wandelkaarten van dat gebied), zal ik op de uitlezing van mijn kompasjes los moeten laten, wil ik zeker weten welke kant ik op loop of moet lopen.

Nou is drie graden niet zo heel veel. De dagen eind oktober zijn al zeer kort aan het worden. Heel lange zwerftochten over de Moors zal ik dan ook niet maken, schat ik in. Maar het is toch aardig te weten en beseffen. Je weet immers maar nooit waar ik mijn schoenen ga zetten die paar dagen .

| Categorie: wandelen internet |