November 2004

Hoewel deze hele site begonnen is, omdat ik dat leuk vind, omdat ik mezelf bezig wil houden met deze site als tijdverdrijf en hobby, kan ik als schrijver/bouwer niet slechts rekening houden met mezelf. Als ik werkelijk uitsluitend voor mezelf zou schrijven, is het voldoende om deze pagina's lokaal te draaien op m'n notebook. Dan is publiceren volstrekt overbodig.

Maar ik publiceer wel. Schrijven/ontwerpen voor het internet, voor het world wide web, heeft iets exhibitionistisch . Het is niet voldoende om op het net aanwezig te zijn. Ik wil gezien en gelezen worden. Waarom zou ik anders publiceren?

Dat geldt niet alleen voor mij. Zodra mensen iets op het net publiceren, doen ze dat om gezien te worden. Bezoekers trekken. Hoge aantallen bezoekers zijn strelend voor het ego van een webmaster. Zeker als de bezoekers nou net bij jou kennelijk vinden wat ze zochten en wat langer rond blijven hangen dan een vluggertje, 'er in en er weer uit'. Ook bezoek dat frequent terug komt is goed voor het gevoel van eigenwaarde van een webmaster. Niet slechts een 'one night stand', maar een fraaie, duurzame relatie.

Basis van toegankelijkheid (Accessibility)

De relatie met je bezoekers begint uiteraard bij het gevonden worden. Als de inhoud van je pagina's semantisch correct is gestructureerd, kunnen zoekmachines zondermeer goed met die inhoud overweg. Als een surfer dan bepaalde zoekwoorden intoetst bij een zoekmachine, die heel wel op jouw pagina kunnen slaan, zal de zoekmachine jouw pagina als 'waarschijnlijk beste' of 'goed passende' zoekresultaat tonen (één van de eerste tien of twintig posities).

Semantisch juist structureren van de inhoud is dus stap één van het aanknopen met een relatie met je bezoeker, mits je je bezoeker serieus neemt. Tegelijk moet er wel inhoud zijn om te structureren natuurlijk.
Dat klinkt zo logisch. En toch wordt er geregeld tegen gezondigd. Pagina's die tekst tonen in een grafische UA, maar die de tekst eigenlijk hebben opgenomen in plaatjes ('omdat de tekst er dan altijd hetzelfde uitziet'). Niet fijn voor mensen met een andere UA, zoals tekstbrowsers of screen readers. Die zien de tekst niet. Zeker als de schrijver/ontwerper van de site in kwestie dan ook nog eens achterwege heeft gelaten om een waarde in te vullen voor het [alt] attribuut bij zijn plaatjes, tast een bezoeker met een niet-grafische UA volledig in het duister.
En dat is slechts één voorbeeld.

Een ander bekend voorbeeld is een ondoordacht gebruik van frames, waar ik eerder over schreef. Een volgend voorbeeld betreft het gebruiken van tabellen voor de layout van je pagina's. Ook dat ziet er in een grafische browser alleraardigst uit wellicht, maar je maakt het een bezoeker met een tekstbrowser knap lastig om de inhoud van je pagina's begrijpelijk tot zich te nemen, omdat die de rijen van je opmaaktabel lineair gaat benaderen (per rij van links naar rechts dus). Dat leidt vaker niet dan wel tot een zeer logische volgorde waarin je inhoud aan je bezoeker wordt gepresenteerd.

Andere aspecten van toegankelijkheid

Er zijn veel meer kwaliteiten waaraan een pagina op het web moet voldoen om als toegankelijk beschouwd te kunnen worden. En al die kwaliteiten gaan er van uit, dat je als schrijver/bouwer geen veronderstellingen doet over de bezoekers van je site, noch over de techniek die gebruikt wordt om je pagina's aan de bezoeker te communiceren.
Voorbeelden:

• Al aan bod geweest zijn:
  • niet automatisch uitgaan van een grafische interface
  • niet automatisch uitgaan van de mogelijkheid frames te kunnen gebruiken
  • niet automatisch uitgaan van het op het scherm kunnen weergeven van tabellen als tabellen
• Andere voorbeelden zijn:
  • niet vertrouwen op client side scripts voor essentiële functies in je site
  • niet vertrouwen op de aanwezigheid en beschikbaarheid van plug-ins voor bepaalde browsers
  • er niet van uit gaan dat de bezoeker bepaalde applicaties heeft draaien op zijn of haar computer
  • niet automatisch denken dat het besturingssysteem van je bezoeker hetzelfde is als dat van jou
  • niets veronderstellen over de kwaliteiten van het scherm van de bezoeker (kleuren, afmetingen, resolutie)
  • niets veronderstellen over de afmetingen van de viewport van de browser van je bezoeker

Basis van Bruikbaarheid (Usability)

Toegankelijkheid (Accessibility) gaat hand in hand met Bruikbaarheid (Usability). Toegankelijkheid betreft het voor iedereen beschikbaar zijn van het menu. Bruikbaarheid betreft de eenvoud waarmee het navigatiemenu van een site te begrijpen is en te gebruiken is door de bezoeker. Bijvoorbeeld dan.
Ook het onderhouden van de hyperlinks in je pagina's is essentieel bijvoorbeeld, zodat je je bezoeker niet opzadelt met dode links.

Weer een ander aspect is bijvoorbeeld de taal en het taalgebruik. Deze tekst is in principe voor iedereen of nagenoeg iedereen toegankelijk, maar alleen zij die de Nederlandse taal machtig zijn, zullen begrijpen wat hier staat. Voor hen is dit stukje tekst bruikbaar.
Maar het gaat ook om de manier waarop je je taal inzet. Lengte van zinnen en woordgebruik moeten aansluiten bij het idioom van je publiek, anders gaat je boodschap verloren.

Toegankelijkheid en bruikbaarheid vullen elkaar aan, overlappen deels. Als je als schrijver/ontwerper goede [alt]teksten bij je illustraties zet en gebruik maakt van het [title]attribuut bij links bijvoorbeeld en bij afkortingen of jargon, werk je aan toegankelijkheid (rekening houden met het feit dat niet iedereen je plaatjes zal zien) en bruikbaarheid (jargon verklaren voor wie daar behoefte aan heeft) tegelijk. Heel moeilijk is dat dus niet.

'Ja, hoor eens ...'

'Mag ik dan niets leuks meer doen?'

Als je dat denkt, ben ik niet duidelijk geweest en is deze tekst wellicht nog net toegankelijk, maar kennelijk niet voldoende bruikbaar .

In principe kan je alles doen wat je wilt. Wie houdt je tegen? Er is in Nederland geen wet op toegankelijkheid en bruikbaarheid van websites (zoals in sommige andere landen inmiddels wel, minstens voor bijvoorbeeld publieke organisaties).
Als je je publiek, je bezoeker serieus neemt, neem je daarbij wel de juiste maatregelen om toegankelijkheid en bruikbaarheid te garanderen.

Enkele links om je verder te oriënteren:

• Een recent draadje over Accessibility and Usability
• De Web Content Accessibility Guidelines 1.0
• Bobby, een tool waarmee je test op toegankelijkheid van je pagina's voor mensen met specifieke handicaps
• Usablenet.com met meer informatie over toegankelijkheid en bruikbaarheid

Resumé

Toegankelijkheid en Bruikbaarheid van je website beïnvloedt je als schrijver/ontwerper zelf. Door je pagina's toegankelijk te maken in nagenoeg alle situaties en in al hun onderdelen bruikbaar voor iedereen, laat je zien dat je je bezoeker serieus neemt.

Toegankelijkheid hangt vooral af van de manier waarop je je inhoud structuur geeft en semantische markup toepast op je teksten. De manier waarop je elementen en hun attributen toepast op je textuele inhoud en de toegang tot de inhoud niet laat afhangen van scripts, weergave in een grafische UA, in een frameset en dergelijke.
Let wel, tegen het gebruik van dergelijke middelen in een site is geen bezwaar. De beschikbaarheid van je inhoud, het ontsluiten van je inhoud mag er niet van afhangen. Dat is alles.

Bruikbaarheid voegt daar aan toe dat de bezoeker wel moet begrijpen wat je hem of haar biedt. Je menu's moeten duidelijk zijn en makkelijk te gebruiken, de hyperlinks in je tekst moeten werkelijk ergens naar verwijzen, je teksten moeten begrijpelijk zijn, je bezoeker moet niet kunnen verdwalen in je site.

Het hele verhaal over Toegankelijkheid en Bruikbaarheid (of Accessibility en Usability) in de context van het World Wide Web is eigenlijk één lang argument voor het toepassen van een fatsoenlijke structuur in HTML-pagina's en semantisch werken. Daar was ik toch al niet vies van .