Februari 2006

Ik begrijp iets werkelijk niet. Enige jaren geleden was er een groep radicale Moslims die uit naam van hun geloof enkele duizenden slachtoffers maakten, uit het niets. En er was oorlog.

Vanuit de islamitische wereld kwam maar matig reactie. Niet alleen was er geen overheid of bestuur te vinden van een overwegend islamitisch land dat de aanvallen eenduidig veroordeelde, ook werd de bevolking van die landen geen strobreed in de weg gelegd om deze lafhartige daden aan te grijpen om er hun anti-westerse sentimenten mee aan te wakkeren. Een duidelijk geval waarbij niets doen ook een keuze is.

Sinds 911 en de daarop volgende bomaanslagen in Madrid en Londen, heeft het begrip 'terroristische aanslag' voor een westerling een persoonlijkere lading gekregen. Ook z/hij kan namelijk het slachtoffer worden van zo'n volstrekt willekeurige misdaad. Het mag geen wonder heten dat de westerse mens reageert op deze sluimerende dreiging.

En dat doet het westen, zoals het dat al eeuwen doet: met satire. Sinds de achtiende eeuw is satire het middel om ongenoegen jegens staat of vorst of kerk kenbaar te maken en afkeuring te laten blijken over ontwikkelingen en maatregelen. Satire nodigt uit, soms bruut, te communiceren en vraagt om debat.

Natuurlijk is ook een onbenoembare vijand die zijn godsdienst misbruikt om onschuldigen op te blazen, mikpunt van spot. Een misleide moslim die zich opblaast temidden van mensen zoals u en ik, in de verwachting na zijn eigen 'martelaars'dood ten minste naar zijn eigen hemel te gaan en daar te worden onthaald met talloze persoonlijke voordeeltjes, waaronder een heel harem aan maagden, wordt dus bespot. Zo doen we dat in het Westen nou eenmaal en daar is veel voor te zeggen.

Bijvoorbeeld de inmiddels beruchte spotprent waarin Mohammed de Profeet tegen dood en verderf zaaiende moslimmartelaars roept Stop stop, we ran out of virgins, is dus een cartoon gericht tegen die moordenaars. Die plaat gaat helemaal niet over de Profeet, maar gaat over de misdadigers die zich onterecht op de Profeet beroepen. En ik vind hem geweldig gevonden en met humor gebracht.

De verontwaardiging en commotie van dit moment onder de Moslims zou zich tegen hun radicale geloofsgenoten moeten richten, zoals die cartoons ook doen. De cartoonist is slechts een de boodschapper. Z/Hij vervult de signaalfunctie in de maatschappij met verve in deze, en de humor is bedoelt de aanleiding te bieden het taboe te doorbreken en het er nu eindelijk eens een keertje over te hebben.

Maar er is ook een andere kant: sommige van de prenten in die pagina begrijp ik niet of niet helemaal. En de prent van die woeste kop met een bomtulband vind ik veel en veel te ver gaan. Ik schrok zelfs toen ik die voor het eerst zag. Ik zie onmiddellijk een parallel met de karikaturen van Joden die in de nazitijd een grote bevolkingsgroep stigmatiseerde en die bij heeft gedragen aan de Entlösung, door de beeldvorming

Een aantal voorbeelden van afbeeldingen die toentertijd in Duitsland (maar ook tot ver daar buiten) uiterst senang werden bevonden:

• De Jood
• Vermeende drang tot wereldheerschappij
• Poster voor de film Der Ewige Jude
• Nogmaals Der ewige Jude
• Het verschil tussen de Jood en de Übermensch
• Hoe de stelende Jood gestopt wordt
• De Jood die profijt trekt van volkerenmoord in de wereld
• Het begin van de Ritualmord legende
• De Jood die rituele moorden begaat
• Hoe zit dat ook weer met de Kruisiging?
• De Jood die het zuivere ras besmet
• Bankbiljetten met spotprenten als propagandamiddel
• Boeken over de Jood
• De bedreiging voor Europa, de bolsjewistische Jood
• Het Joodse monsterverbond tegen Europa
• Hoe de Jood aan het langste eind trekt
• Ahasverus die het Westen wegleidt van zijn eigenlijke bestemming

Platen die vanaf medio de jaren dertig van de vorige eeuw over de Europeese bevolking werden uitgestrooid. Je ziet hoe 'De Jood' een heel consequente karikatuur is en hoe hij steeds weer dezelfde kenmerken toebedeeld krijgt: inhalig, uit op wereldheerschappij door tweespalt te zaaien in de rest van de wereld, de beul van Jezus, bolsjewist, moordenaar en armoedzaaier. De Nazi's hebben grondig bestudeerd hoe in eerdere tijden de heksenjacht ontstond en hebben de techieken die toen werden toegepast, zorgvuldig gekopieerd. Alles draaide om twee dingen: een crisis en een gezamenlijke vijand die je met beeldvorming neerzet. De crisis was er. De propagandamachine werd opgetuigd. En het eindigde met de Entlösung en miljoenen en miljoenen doden.

Als de Imam van die bekende moskee in Den Haag aanhaalt dat voor de moslim belediging van de Profeet miljoenen en miljoenen malen erger is dan de dood van zesmiljoen joden in de Tweede Wereldoorlog, weet die man zeer goed wat hij zegt. Hij zegt het nogal plastisch, maar daar schrik ik niet meer van. De Islamitische cultuur grijpt snel terug op grote woorden en grote gebaren. Voerde Saddam Hoessein ook niet ooit de Moeder aller oorlogen terwijl er een paar dagen strijd was in een zandbak?

Ik denk dat, als er al sprake is van twee partijen hier, beide partijen eerlijk moeten zijn: je mag uiteraard met humor het probleem aanpakken rond zelfmoordende terroristen uit radicaal islamitische hoek, en die plaat met 'we zijn door de voorraad maagden heen' doet dat heel goed. Maar anderzijds is onnodig kwetsen precies dat: onnodig kwetsen. En dat is helemaal gevaarlijk als de belediging indiscriminatoir een miljard mensen treft. Dat is wat die bomtulband doet.

Er zijn grenzen aan vrije meningsuiting, ook in het Westen. Als wij in het Westen ons met zelfkritiek aan die ethische grenzen houden, kunnen we tenminste open het debat aangaan met de wereld van de Islam, waarvan wij lijken te verwachten dat ze precies dat doen: met zelfkritiek je aan ethische grenzen houden.

| Categorie: nieuws |